जमीन मालक करू शकतो कुळाला बेदखल - बेदखल कुळ म्हणजे काय? - कूळ म्हणजे काय

जमीन मालकाने7/12 वर लागलेल्या कुळाला बेदखल कसे करावे ?

शेतजममनीवर जमीन मालकाचा 'प्रत्‍यक्ष ताबा' आहे असे कायद्‍याने केव्‍हा मानले जाते? 

जर एखाद्‍या शेत जमिनीची वहिवाट :-

1 . जमिनीचा मालक किंवा त्‍याचे कुटुिंबीय करीत असतील 

2 . कुळ कायद्‍यानुसार असलेले कुळ करीत असेल

 3 . उपरोक्‍त व्‍यक्‍तीशीवाय अशी इतर व्‍यक्‍ती करीत असेल, जी कायदेशीर कागदोपत्री पुराव्याद्वारे स्‍वत:च्‍या वहिवाटीचे समर्थन करू शकेल तर अशा शेतजमिनीवर जमीन  मालकाचा 'प्रत्‍यक्ष ताबा' आहे  असे कायदा मानतो.

* अनाधिकाराने अथवा  दडेलशाहीने जमिनीचा कब्‍जा घेणार्‍या इसमा वरूध्‍द महाराष्‍ट‍ जमीन महसूल अधिनियम , १९६६ चे कलम  ५९ आणी कलम २४२ अन्‍वयेकारवाई करता येते. 

'बेदखल कुळ म्हणजे काय?'

काही ठिकाणी  सातबारा उतार्‍याच्‍या इतर हक्कत 'कु .का. ४३ च्‍या बंधनास पात्र' असा शेरा लिहलेला असतो. त्‍याचा अर्थ काय?

:-महाराष्ट्र  कुळवहिवाट व शेत जमीन अधिनियम ,कलम  ४३ अन्‍वये, कुळाने कलम  ३२, ३२-फ, ३२-आय, ३२-ओ, ३३-क किंवा ४३-१-ड अन्‍वये खरेदी केलेली तसेच कलम  ३२-प किंवा ६४ अन्‍वय विक्री  केलेली जमीन जिल्हा अधिकार्‍यािंच्‍या पूर्व परवानगी शिवाय हस्तांतरित करता येणार नाही, गहाण , बक्षीस , किव्वा पट्ट्याने देता येणार नाही 

तथापि महाराष्ट्र शासनाने फेब्रुवारी 2014 मध्ये या काळामत सुधारणा केली आहे त्यानवे ज्या कुळांना कुळ कायदा कलम 32-म चे प्रमाणपत्र मिळून 10 वर्षाचा कालावधी लोटला आहे अशा जमिनीची खरेदी/विक्री/देणगी/पट्टा/गहन/आदलाबदल/अबहीहस्तांतरण करताना शासनाच्या पूर्व परावांगी ची गरज असणार नाही अशी तरतूद केली आहे. 

ज्याला कलम 32-म चे प्रमाणपत्र मिळून 10 वर्षाचा कालावधी लोटला आहे आणि त्याला सदर जमीन विकण्याची इच्‍छा आहे त्याने शेतजमीन विक्री करणीयपूर्वी  त्याचा शेतजिीन वीक्रीचा इरादा तहसील कार्यालयात लेखी कळवावा लागतो. असा अर्ज  मिळाल्यानतर दोन दिवसात  तहसील कार्यालय त्या अर्जदारास तो वीक्री करणार असलेल्या शेतजमिनीची महसुल आकारणीच्या चाळीस पट नजराणा रकमेचे लेखाशीर्ष नमूद असलेले चलन तयार करुन देते. ही चाळीस पट नजराणा रक्कम संबंधित  शेतकर्‍याने, चलनाव्दारे शासकीय कारागरत जमा करावी.  त्या नंतर तो विक्री व्यवहार करू शकतो. ''बेदखल कुळ म्हणजे काय?''

* बेदखल कुळ म्हणजे  कोण? 

महाराष्ट्र  कुळवहिवाट व शेत जमीन अधिनियम 2011 कलम  १४ अन्‍वय कुळाच्या कसुरीमूळे कुळवहिवाट समाप्‍त करण्‍याची तरतदू आहे . कुळाचा कसरूम्हणजे :

1 ) कोणत्यानी महसूल वर्षाचा खंड वर्षानुवर्षे आणि जाणूनबुजून त्या त्या वर्षाच्या 31 मे पूर्वी न भरणे. 

2 ) जमिनीची खराबी अथवा कायम स्‍वरुपी नुकसान होईल  असे कृत्य जाणूनबुजून करणे. 

3 ) जाणूनबुजून महाराष्ट्र  कुळवहिवाट व शेत जमीन अधिनियम कलम 27 चे उल्लंघन करून जमिनीची पोटविभागणी , पोटपट्टा किव्वा अभिहस्तांतरण करणे. 

4 ) स्वता : जमीन  न कसणे.

5 ) जमिनीचा उपयोग शेती किंवा शेती संलग्‍न जोडधंदासाठी   न करता इतर प्रयोजनासाठी  करणे. 

उपरोक्‍त पध्‍दतीने कुळानि  कसूर केला असता जमीन मालकाने कुळास तीन महिन्‍यािंची लेखी नोटीस दीली असल्‍यास कुळवहिवाट समाप्त करण्‍याची तरतूद आहे . अशा कुळास बेदखल कुळ म्हणतात.

अकृषिक परवानगीची आवश्‍यकता नाही जमीन मालकांना

जमिनीच्‍या अकृषिक वापरासाठी आवश्‍यक परवानगीच्या अडचणी दूर करण्यासाठी आणि कार्यप्रणालीत सुलभता आणण्‍यासाठी शासनाने महाराष्‍ट्र जमीन महसूल अधिनियम 1966 चे कलम 42-ब, 42-क,42-ड समाविष्‍ट केले आहे. 

या कलमान्‍वये अकृषिक आकारणी व रूपांतर कर भरणा केलेले चलन किंवा पावती ही विकास योजनेत दर्शविलेल्या वापरामध्‍ये अकृषिक झाल्‍याचे पुरावा म्‍हणून ग्राहय धरण्‍यात येईल. त्‍याबाबतीत आणखी कोणताही पुरावा आवश्‍यक असणार नाही. नागरीकांनी याचा लाभ घ्‍यावा, असे आवाहन जिल्हाधिकारी डॉ. विपीन इटनकर केले आहे. 

ज्‍या ठिकाणी प्रारूप/अंतिम विकास योजना आणि प्रारूप/अंतिम प्रादेशिक योजनेमध्‍ये प्रसिध्‍द केलेल्‍या गटातील क्षेत्रात विकास योजनेनुसार वापर निश्चित असलेल्‍या प्रयोजनासाठी तसेच गावठाणापासून 200 मीटरच्‍या आतील समाविष्‍ट गटांच्‍या जमीन मालकांना अकृषिक परवानगीची आवश्‍यकता असणार नाही. 

नांदेड जिल्‍हयातील प्रारूप/अंतिम विकास योजना,अंतिम प्रादेशिक योजनेमध्‍ये प्रसिध्‍द केलेल्‍या विकास योजनेनुसार वापर निश्चित असलेल्‍या स.नं/गट नं.ची यादी संबधित कार्यक्षेत्रातील तहसिलदार व तलाठी कार्यालयात तसेच जिल्‍हाधिकारी कार्यालयाच्या nanded.nic.in या संकेतस्‍थळावर प्रसिध्‍द करण्‍यात आली आहे. गावठाणाच्‍या कलम 122 खालील घोषीत हद्दीपासून वापर निश्चित असलेल्‍या जमीनीचे स.नं./गट नं. च्‍या यादया तयार करून संबधित गावातील तलाठी यांचेमार्फत जमीन मालकांना अकृषिक आकारणी व रूपांतर कर भरणा करणेकामी नोटीसा लवकर पाठविण्‍यासाठी तहसिलदार यांना सूचना देण्‍यात आलेल्‍या आहेत.

नांदेड जिल्‍हयामधील प्रारूप/अंतिम विकास योजनेमध्‍ये आणि अंतिम प्रादेशिक योजनेमध्‍ये तसेच गावठाणापासून 200 मीटरच्‍या आतील समाविष्‍ट असलेल्‍या स.नं./गट नं. मधील जमीन मालकांनी स्‍वतः संपर्क साधून संबधित कार्यक्षेत्रातील तहसिल किंवा तलाठी कार्यालयात अकृषिक आकारणी व रूपांतर कर रक्‍कमेचा भरणा करावा. 

त्‍यानुसार केवळ अकृषिक आकारणी व रूपांतर कर रक्‍कमेच्‍या भरलेल्‍या पुराव्‍यावरून विकास अथवा बांधकाम परवानगी नियोजन प्राधिकरणाकडून दिली जाणार आहे असेही प्रसिध्दीपत्रकाद्वारे कळविले आहे.

Maharashtra GR

इंदिरा गांधी वृद्धापकाळ निवृत्ती वेतन योजना, संजय गांधी निराधार योजना, राष्ट्रीय कुटुंब अर्थसाहाय्य योजना व श्रावणबाळ योजनेसाठी निधी वितरीत

 इंदिरा गांधी वृद्धापकाळ निवृत्ती वेतन योजना, संजय गांधी निराधार योजना, राष्ट्रीय कुटुंब अर्थसाहाय्य योजना व श्रावणबाळ योजनेसाठी निधी वितरीत l Niradhar Yojana Maharashtra

संजय गांधी निराधार योजनेसाठी ६२५ कोटी, श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतनसाठी १ हजार १९४ कोटी रुपयांचा निधी

Niradhar Yojana Maharashtra

आज राज्य शासनाच्या माध्यमातून संजय गांधी निराधार अनुदान योजनेंतर्गत ६२५ कोटी रुपये तसेच श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजनेंतर्गत १ हजार १९४ कोटी रुपये निधी सर्व जिल्हाधिकारी कार्यालयांना माहे ऑक्टोबर २०२२ मध्ये वितरीत करण्यात आला आहे. संजय गांधी निराधार अनुदान योजनेतर्गत किमान १८ ते ६५ वर्षाखालील निराधार पुरुष व महिला, अनाथ मुले, दिव्यांगातील सर्व प्रवर्ग, क्षयरोग, कर्करोग, एड्स, कुष्ठरोग यासारख्या आजारामुळे स्वतःचा चरितार्थ चालवू न शकणारे पुरुष व महिला, निराधार विधवा, घटस्फोट प्रक्रियेतील व घटस्फोट झालेल्या परंतू, पोटगी न मिळालेल्या अत्याचारित व वेश्या व्यवसायातून मुक्त केलेल्या महिला तृतीयपंथी, देवदासी, ३५ वर्षावरील अविवाहित स्त्री, तुरूंगात शिक्षा भोगत असलेल्या कैद्यांची पत्नी, सिकलसेलग्रस्त या सर्वांना लाभ मिळतो.

या योजनेमध्ये दारिद्र्य रेषेखालील कुटुंबाच्या यादीत नाव असणे अथवा रुपये २१ हजार पर्यंत कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न असणे आवश्यक आहे. या योजनेखाली पात्र लाभार्थींना रुपये १ हजार दरमहा इतके अर्थसहाय्य दिले जाते. तसेच श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजनेमधून दारिद्रय रेषेखालील यादीच्या कुटूंबात नांव असलेल्या व रु.२१,०००/- पेक्षा कमी वार्षिक उत्पन्न असलेल्या ६५ व ६५ वर्षावरील पात्र लाभार्थीस दरमहा रु. १,०००/- अर्थसहाय्य देण्यात येते.

माहे सप्टेंबर २०२२ अखेरपर्यंत संजय गांधी निराधार अनुदान योजनेतंर्गत रु.५९५ कोटी तसेच श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजनेतंर्गत रु. १०५३ कोटी निधी खर्च झालेला आहे. या दोन्हीही योजनांमधून लाभार्थींना दरमहा नियमित अनुदान देता यावे, ही बाब विचारात घेऊन संजय गांधी निराधार अनुदान योजनेतंर्गत रु.६२५ कोटी तसेच श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजनेतंर्गत रु. १ हजार १९४ कोटी निधी सर्व जिल्हाधिकारी कार्यालयांना माहे ऑक्टोबर २०२२ मध्ये वितरीत करण्यात आला आहे, अशी माहिती सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागामार्फत प्रसिद्धीस देण्यात आली आहे.

एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना

Ekatmik Bal Vikas Seva Yojana 2022 –

 – महाराष्ट्र राज्यातील 6 वर्षांखालील बालकांच्या विकासासाठी कार्यरत असणाऱ्या एकात्मिक बाल विकास सेवा योजनेची अंमलबजावणी करणे हे आयसीडीएस आयुक्तालयाचे दायित्व आहे.

एकात्मिक बाल विकास सेवा लहान बालकांना पोषण आहार, आरोग्य निगा आणि शाला-पूर्व शिक्षण यांची संकलित सेवा पुरवू इच्छिते. लहान बालकांच्या आरोग्य आणि पोषणाच्या समस्या त्याच्या किंवा तिच्या मातेचा विचार न करता सोडविता येणे शक्य नाही आणि म्हणूनच हा उपक्रम किशोरावस्थेतील मुली, गरोदर महिला तसेच स्तनदा माता यांच्यापर्यंत विस्तारीत करण्यात आला आहे.

एकात्मिक बाल विकास सेवा आयुक्तालयाची प्रमुख उद्दिष्टे :

• 6 वर्षा खालील गरीब लहान मुलांच्या आरोग्य आणि पोषणचा दर्जा वृध्दीगंत करणे.
• लहान मुलांच्या सुयोग्य संतुलित मानसिक, शाररिक आणि सामाजिक विकासाचा पाया तयार करणे.
• लहान मुलांमधील आकस्मिक मुत्यूचे प्रमाण कमी करणे, कुपोषण आणि शाळा बाह्यतेला प्रतिबंध करणे.
• राज्यातील मुलांच्या विकासाच्या उद्देशाने विविध शासकीय उपक्रम आणि योजना राबविणाऱ्या विविध शासकीय विभागामध्ये धोरण सुनिश्चिती आणि अंमलबजावणी करण्याकरिता समन्वय साधणे.
• राज्यातील लहान मुलांच्या मातांना आरोग्य आणि पोषण मुल्यांची माहिती आणि प्रशिक्षण देणे जेणे करून मुलांचे संगोपन करण्याच्या त्यांच्या क्षमता वृध्दीगंत होतील. [Ekatmik Bal Vikas Seva Yojana ]
• लहान मुलांच्या मातांना आणि गर्भवती महिलांना देखील पोष्टिक आहार पुरविणे.
• योग्य पोषण आहार व आरोग्य शिक्षण याद्वारे बालकांचे आरोग्य पोषणयुक्त राहिल याबाबतच्या आवश्यकते बाबतची काळजी घेण्यासाठी मातांना सक्षम व योग्य बनविणे.

आयसीडीएसच्या सुविधा आयसीडीएसच्या केंद्रांच्या मार्फत पुरविण्यात येतात, ज्यास “अंगणवाडी” म्हणून ओळखले जाते. लहान मुलांची चांगली देखभाल आणि विकासाचे केंद्र, जे कमीत कमी खर्चात स्थानिकपातळीवरील उपलब्ध साधन सामुग्रीतून अगदी अंगणातच चालविता येते अशी अंगणवाडीची संकल्पना आहे.

अंगणवाडी केंद्र हे “अंगणवाडी कर्मचारी” (AWW) आणि “अंगणवाडी सहायिका” (AWH) चालवितात. स्थानिक पातळीवरील अंगणवाडी केंद्र हा एकात्मिक बाल विकास सेवा योजनेचा प्रमुख आधारभूत उपक्रम आहे.

आय सी डी एस, हा भारत सरकारने पुढाकार घेऊन सुरु केलेल्या उपक्रमापैकी एक असून राज्यातील महिला व बाल विकास विभागामार्फत कार्यान्वित करण्यात येतो.

एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना

आय सी डी एस लहान बालकांना पोषण आहार, आरोग्य निगा आणि शालापूर्व शिक्षण सेवा संकलित स्वरुपात पुरवू इच्छिते.
लहान बालकांच्या आरोग्य आणि पोषणाच्या समस्या त्याच्या किंवा तिच्या मातेचा विचार न करता सोडविता येणे शक्य नाही आणि म्हणूनच या उपक्रमाची व्याप्ती किशोरावस्थेतील मुली, गर्भवती महिला आणि स्तनदा माता यांच्यापर्यंत विस्तारण्यात आली आहे.

आय सी डी एस उपक्रम मुलांना आणि मातांना त्यांच्या गावात किंवा वार्डात सर्व पायाभूत आवश्यक सेवा एकत्रितपणे पुरवू इच्छिते. ही योजना शहरी झोपडपट्ट्यामधून आणि ग्रामीण तसेच आदिवासी विभागातून टप्याटप्याने विस्तारली आहे.
राज्यात आय सी डी एस उपक्रमाचे एकूण 553 प्रकल्प कार्यरत असून 364 ग्रामीण, 85 आदिवासी विभागात आणि 104 शहरी झोपडपट्ट्यांमध्ये आहेत.

या योजनेतंर्गत लाभार्थींना पुरविण्यात येणाऱ्या काही प्रमुख सेवा :

• पुरक पोषण आहार
• लसीकरण
• आरोग्य तपासणी
• संदर्भ आरोग्य सेवा
• अनौपचारीक शाला-पूर्व शिक्षण
• पोषण आणि आरोग्य शिक्षण

आदित्य बिर्ला स्कॉलरशिप

आदित्य बिर्ला कॅपिटल कोविड शिष्यवृत्ती कार्यक्रम हा आदित्य बिर्ला कॅपिटल फाऊंडेशनचा एक उपक्रम आहे, जो आदित्य बिर्ला कॅपिटल लिमिटेड आणि त्याच्या उपकंपन्यांच्या CSR उपक्रमांमध्ये गुंतलेली एक गैर-नफा कंपनी आहे.

हा कार्यक्रम कोविड-19 मुळे त्यांचे पालक गमावलेल्या विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणात सातत्य राखण्यासाठी आर्थिक सहाय्य आणि शिक्षण सहाय्य सेवा प्रदान करण्यासाठी आहे.

Aditya Birla Scholarship Apply online

या शिष्यवृत्ती कार्यक्रमांतर्गत, इयत्ता 1 ते 12 आणि पदवीपूर्व अभ्यासक्रमांमध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना त्यांचा शैक्षणिक खर्च आणि मानसिक आरोग्य प्रशिक्षण, करिअर यासारख्या अतिरिक्त मूल्यवर्धित सेवांसाठी INR 60,000 (एक वेळ) पर्यंतची शिष्यवृत्ती मिळण्यास पात्र असेल. Buddy4Study या शिष्यवृत्ती कार्यक्रमासाठी अंमलबजावणी भागीदार आहे.

आदित्य बिर्ला कॅपिटल लिमिटेड (ABCL), ही आदित्य बिर्ला समूहाच्या सर्व वित्तीय सेवा व्यवसायांची होल्डिंग कंपनी आहे. आदित्य बिर्ला फायनान्स लिमिटेड (“ABFL”), आदित्य बिर्ला कॅपिटल लिमिटेडची उपकंपनी, भारतातील आघाडीच्या सु-विविध नॉन-बँकिंग वित्तीय सेवा कंपन्यांपैकी एक आहे, ही शिष्यवृत्ती त्यांच्या CSR (कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी) उपक्रमाचा भाग म्हणून देत आहे. (Aditya Birla Scholarship Apply online)

पात्रता

• अर्जदार इयत्ता 1 ते 12 मध्ये शिकत असावेत.
• अर्जदारांनी नोंदणी केली पाहिजे आणि त्यांचे शिक्षण चालू ठेवले पाहिजे.
• अर्जदाराचे वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न सर्व स्त्रोतांकडून INR 6 लाख पेक्षा कमी किंवा समान असणे आवश्यक आहे.
• कोविड-19 महामारीमुळे ज्या विद्यार्थ्यांनी आपले पालक गमावले आहेत ते पात्र आहेत.
• फक्त भारतीय नागरिकांसाठी खुले. ‘Aditya Birla Scholarship Apply online’
• आदित्य बिर्ला कॅपिटल आणि तिच्या उपकंपन्यांमधील कर्मचाऱ्यांची मुले अर्ज करण्यास पात्र नाहीत. 

टीप : ही एक-वेळ निश्चित शिष्यवृत्तीची रक्कम आहे. हे केवळ शैक्षणिक हेतूंसाठी वापरले जाऊ शकते ज्यात शिक्षण शुल्क, वसतिगृह शुल्क, भोजन, इंटरनेट, उपकरण, पुस्तके, स्टेशनरी, ऑनलाइन शिक्षण इ.

फायदे 

इयत्ता 1 ते 8 च्या विद्यार्थ्यांसाठी – INR 24,000

इयत्ता 9 ते 12 च्या विद्यार्थ्यांसाठी – INR 30,000

सामान्य UG अभ्यासक्रमांसाठी – INR 36,000 व्यावसायिक UG अभ्यासक्रमांसाठी – INR 60,000

टीप : ही एक-वेळ निश्चित शिष्यवृत्तीची रक्कम आहे. हे केवळ शैक्षणिक हेतूंसाठी वापरले जाऊ शकते ज्यात शिक्षण शुल्क, वसतिगृह शुल्क, भोजन, इंटरनेट, उपकरण, पुस्तके, स्टेशनरी, ऑनलाइन शिक्षण इ. [Aditya Birla Scholarship Apply online]

कागदपत्रे

1. मागील वर्गाची मार्कशीट
2. सरकारने जारी केलेला ओळख पुरावा (आधार कार्ड/मतदार ओळखपत्र/ड्रायव्हिंग लायसन्स/पॅन कार्ड)
3. चालू वर्षाचा प्रवेश पुरावा (शुल्क पावती/प्रवेश पत्र/संस्थेचे ओळखपत्र/बोनाफाईड प्रमाणपत्र)
4. पालकांचे मृत्यू प्रमाणपत्र
5. COVID-19 मुळे मृत्यू झाल्याचा पुरावा (रुग्णालयातील पावत्या, डॉक्टरांचे प्रिस्क्रिप्शन, कोविड चाचणी अहवाल, कोविड औषधांची वैद्यकीय बिले, हॉस्पिटलमधून डिस्चार्जचा सारांश इ.)
6. अर्जदाराचे (किंवा पालक) बँक खाते तपशील
7. उत्पन्नाचा पुरावा
8. अर्जदाराचे छायाचित्र {Aditya Birla Scholarship Apply online}

तुम्ही अर्ज कसा करू शकता?

• खालील ‘आता अर्ज करा’ बटणावर क्लिक करा.
• तुमच्या नोंदणीकृत आयडीसह Buddy4Study वर लॉग इन करा आणि ‘अर्ज फॉर्म पेज’ वर जा.
• नोंदणीकृत नसल्यास – Buddy4Study येथे तुमच्या ईमेल/मोबाइल/Gmail खात्यासह नोंदणी करा.
• तुम्हाला आता ‘आदित्य बिर्ला कॅपिटल कोविड स्कॉलरशिप प्रोग्राम’ अर्ज फॉर्म पृष्ठावर पुनर्निर्देशित केले जाईल.
• अर्ज प्रक्रिया सुरू करण्यासाठी ‘Start Application’ बटणावर क्लिक करा.
• ऑनलाइन अर्जामध्ये आवश्यक तपशील भरा.
• संबंधित कागदपत्रे अपलोड करा.
• ‘अटी आणि नियम’ स्वीकारा आणि ‘पूर्वावलोकन’ वर क्लिक करा.
• अर्जदाराने भरलेले सर्व तपशील पूर्वावलोकन स्क्रीनवर योग्यरित्या दिसत असल्यास, अर्ज प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी ‘सबमिट’ बटणावर क्लिक करा. “Aditya Birla Scholarship Apply online”